Sunday, September 21, 2014

NVTN

Dân oan biểu tình trước Dinh Độc Lập
vào ngày Chủ Nhật 14.9.2014

Saturday, September 20, 2014

Photography


 FUNNY BABY PICTURES



Friday, September 19, 2014

Alibaba

Alibaba và bảy thằng ăn trộm


Tin lớn nhất từ thị trường chứng khoán New York (NYSE) ngày hôm qua là chuyện một công ty Trung Quốc bán cổ phiếu lần đầu cho công chúng. Alibaba kinh doanh trong những ngành tin học mà các công ty Amazon, Ebay và Paypal đang hoạt động. Cả ba công ty ở Mỹ bây giờ đều trị giá thấp hơn vì theo giá cổ phiếu ngày hôm qua Alibaba trị giá 321 tỷ đô la chỉ còn thua Microsoft ($385 tỷ) và Google ($401 tỷ). Mặc dù chỉ có lợi nhuận 6.8 tỷ đô la, bằng một phần tám của Amazon, trị giá của Alibaba lớn gấp hơn hai lần (Amazon $150 tỷ).Vụ bán cổ phiếu lần đầu (IPO) này được chờ đợi và bàn tán trong mấy tháng nay. Với giá đề nghị là 68 đô la mỗi cổ phần, khi NYSE mở cửa giá trao đổi đã vọt lên gần $93 đô la, rồi tiếp tục tăng lên, có lúc tới gần 100 đô la, rồi xuống đến $93.89 lúc thị trường đóng cửa.

Người sáng lập và hiện là chủ tịch CEO của công ty là Mã Vân, bây giờ có tài sản 21 tỷ đô la, giàu nhất nước Tàu. Ðặc biệt, Mã Vân làm giàu mà không nhờ quan hệ gia đình trong đảng Cộng Sản. Ông xuất thân là một giáo sư tiếng Anh ở Hàng Châu, được làm quen với Internet trong một chuyến đi thăm bạn ở Mỹ, khi về nước, năm 1999 lập ra một công ty bán hàng trên mạng, nối các xí nghiệp nhỏ với khách hàng của họ. Sau đó, Jack Ma đã mở rộng ra các ngành hoạt động khác, theo gót ba công ty đã thành công ở Mỹ kể trên.

Trước khi công ty Alibaba ra mắt thị trường tư bản Mỹ, ở Trung Quốc nhiều người đã hỏi: Liệu Jack Ma có tính di cư hay không? Ông cực lực cải chính, nhưng vẫn có tin đồn rằng ông đang xin làm dân thường trú ở Hồng Kông.

Những người Trung Hoa sướng nhất ngày hôm qua là các cộng tác viên cùng Jack Ma từ những ngày đầu, rồi đến các nhân viên công ty. Ngày hôm qua, khi NYSE mở cửa là hơn 9 giờ tối ở Hàng Châu; pháo bông đã tung lên trời trước cửa trụ sở công ty. Ngay cả một nữ nhân viên cũ, cũng vẫn được lợi. Bà họ Tân đã nghỉ việc từ hai năm trước, nay đang mở quán cà phê, đã theo dõi giá cổ phần Alibaba và tính ra rằng số cổ phần bà còn giữ sẽ có giá trị $938,000. Bà triệu phú Mỹ kim này tuyên bố bao giờ bán được các cổ phần sẽ di cư sang Úc! Các cổ phần tặng cho nhân viên không được bán trong thời hạn sáu tháng.

Một người ngoại quốc được lợi lớn nhất là ông Masayoshi Son, người sáng lập và CEO của công ty SoftBank tại Nhật Bản. Trước đây 14 năm, khi Alibaba còn sơ sinh, SoftBank đã góp vốn 20 triệu. Ngày hôm qua, số cổ phần họ làm chủ trị giá 50 tỷ Mỹ kim! Masayoshi Son chỉ làm chủ 19% công ty, tài sản đã tăng lên thành 16.4 tỷ, ông bây giờ giàu thứ nhì ở nước Nhật, sau ông Tadashi Yanai, giàu $16.6 tỷ. Ðối với người Nhật gốc Hàn Quốc này thì chuyện lên xuống hôm qua không có gì đáng kể, vì có lúc tài sản của Son đã lên tới 70 tỷ đô la! Nhưng ngày hôm qua Alibaba cũng làm giàu cho 35 nhà ngân hàng đầu tư, họ đóng vai tổ chức việc bán cổ phiếu và được trả tiền công lên tới 300 triệu đô la. Trong đó hai ngân hàng lớn Thụy Sĩ, Ðức và ba ở Mỹ mỗi anh xơi 45 triệu, vì họ có khả năng giới thiệu và môi giới các nhà đầu tư sẵn sàng đứng ra mua ngay lúc mở màn.

Sự kiện Jack Ma đem công ty của mình đi gây vốn ở NYSE cho thấy thị trường tài chánh nước Trung Hoa vẫn chưa trưởng thành. Từ khi thành lập Alibaba đã nhờ vốn ngoại quốc, của Yahoo (Mỹ) và SoftBank (Nhật), vì giới tư bản trong nước Trung Hoa chưa dám liều. Nhưng bây giờ việc kinh doanh của Alibaba đã thành công rõ ràng, mà công ty vẫn muốn đi gây vốn ở New York. Các thị trường chứng khoán ở Thượng Hải và Thẩm Quyến không đủ khả năng cáng đáng một việc giao hoán lớn, các ngân hàng đầu tư của Trung Quốc chưa bắt được vào dòng chảy của đồng tiền tư bản quốc tế. Nhiều công ty Trung Quốc lớn trong cùng lãnh vực internet cũng không ghi tên trên các thị trường nội địa, như Tencent được mua bán trên thị trường Hồng Kông, Baidu và Sina ở thị trường New York.

Trong ngày hôm qua, 90% các cổ phần của Alibaba được bán cho người ngoại quốc, đại đa số là các công ty đầu tư ở Mỹ. Giá tăng vọt từ $68 đô la lên hơn $90 đô la thì những người đó được lời ngay. Chỉ có 10% số cổ phần lần đầu IPO là được bán cho cá nhân; trong đó hơn 6% được Jack Ma dành bán cho nhân viên của công ty. Cuối cùng, chỉ còn gần 4% được bán cho các người mua lẻ. Năm trước, khi Facebook bán IPO, họ tự tin dành 25% cho nhà đầu tư nhỏ. Vì luật lệ Trung Cộng khó khăn trong việc kiểm soát tiền vốn ra vào, các người mua cổ phiếu Alibaba thực ra không chính thức làm chủ các cổ phần. Họ chỉ làm chủ cổ phần của những công ty tài chánh gọi là VIE (variable interest entity) ký hợp đồng về sở hữu Alibaba. Các công ty Trung Quốc ghi tên trên các thị trường ngoại quốc đều dùng thủ tục rắc rối này.

Nhắc đến tên Alibaba ai cũng nhớ tới 40 tên ăn trộm. Nhưng sự thành công của Jack Ma trên thị trường mua bán hàng qua Internet là do khả năng thiết lập được tín nhiệm của công chúng sử dụng. Một người Trung Hoa như Jack Ma phải rất liều lĩnh mới bày ra mạng lưới mua bán trên Intenet, vì Trung Quốc thiếu tất cả các thứ gọi là “hạ tầng cơ sở” cho công việc này, bây giờ cũng như trước đây 15 năm.

Người Trung Hoa trong lục địa chưa tập thói quen dùng thẻ tín dụng; việc mua bán thường trả tiền mặt. Không có những công ty giao hàng như FedEx, mà sở Bưu Ðiện thì vừa chậm, vừa hay mất mát. Ði mua hàng nhìn tận mắt còn lo bị hàng giả, làm sao người ta tin nhau mà đi mua trên mạng? Jack Ma đã dám nghĩ đến chuyện vượt qua các trở ngại đó. Lúc đầu công ty Alibaba chỉ lo việc mua bán giữa các xí nghiệp, trong nước, rồi mở rộng ra thị trường ngoại quốc. Làm môi giới giữa các công ty nước ngoài với các nhà cung cấp nhỏ trong nước, và ngược lại, dễ kiểm soát hơn. Sau đó, khi mở mang sang thị trường bán lẻ, Alibaba đã phải sử dụng mạng lưới những người giao hàng bằng xe đạp, đưa hàng tận tay người mua và nhận tiền mặt. Alibaba là công ty bán lẻ đầu tiên ở Trung Quốc chấp nhận cho người mua trả lại hàng; sau khi đã chứng kiến các cửa hàng lớn ở Mỹ thực hành và thành công. Năm 2011, sau khi Alibaba mở cuộc điều tra riêng, khám phá ra có nhân viên mưu mô với một số 2,300 nhà cung cấp bán hàng giả và hàng kém phẩm chất, công ty đã trình bày sự việc công khai, báo cáo với công chúng đầy đủ, thay vì giấu nhẹm đi để “giữ tiếng tốt.” Công ty sa thải cả những nhà quản lý chịu trách nhiệm, dù ở cấp cao. Nhờ chính sách minh bạch, công khai này mà Alibaba đã thành công nhờ gây được lòng tin. Nhờ thế, hiện nay Alibaba chiếm 80% thị trường bán lẻ trên mạng ở Trung Quốc; với số người sử dụng lên tới 279 triệu, họ đặt mua gần 300 tỷ đô la Mỹ một năm.

Khi giá cổ phiếu IPO của Alibaba được ấn định là 68 đô la mà trong một ngày tăng lên 94 đô la, thì các người đầu tư được lợi. Nếu công ty có thể ấn định giá cao hơn, thí dụ $70 hay $75 đô la, thì chắc chắn đã thu về được nhiều tiền hơn. Có thể nói Alibaba đã chịu thiệt thòi vì phải đi gây vốn ở ngoại quốc. Nỗi khó khăn của Alibaba, không thể gây vốn ở trong nước mà phải sang Mỹ cho thấy thị trường tài chánh và vốn Trung Quốc vẫn còn lạc hậu. Tập Cận Bình đã đề cao chủ trương “cho thị trường đóng vai trò quyết định” trong nền kinh tế; nhưng hiện đang còn chưa tiến được mấy bước. Bước đi quan trọng nhất là cải tổ hệ thống tài chánh, ngân hàng, với mục tiêu thiết lập thị trường vốn có hiệu quả như ở các nước tư bản. Khi nền tài chánh có hiệu quả, người có vốn tìm được nơi đầu tư có lợi nhất, các xí nghiệp cần gây vốn tìm được nguồn vốn giá rẻ nhất. Nhưng chế độ Cộng Sản chỉ cải tổ kinh tế nửa vời vì họ sợ mất quyền lực chính trị.

Ðể thành công, Jack Ma cũng không thoát khỏi cảnh phải “biết điều” với mạng lưới quyền lực của đảng Cộng Sản. Khi công ty đã có tiếng và kiếm ra tiền rồi, năm 2012 Alibaba mời người góp thêm vốn và nhắm vào một số quỹ đầu tư do con cháu các cán bộ cao cấp làm chủ, trong đó có gia đình của các lãnh tụ như Giang Trạch Dân, Ôn Gia Bảo. Nhưng vương tôn công tử này chỉ tham dự sau khi công ty đã đủ vững vàng, 12 năm sau khi thành lập. Với những người góp vốn có thế lực, công ty Alibaba đã được bảo vệ về mặt chính trị. Năm nay Jack Ma cũng đi tháp tùng Tập Cận Bình trong chuyến công du Nam Hàn. Có thể nói, công ty Alibaba đang phải cộng tác với những tên ăn trộm đang đứng đầu nước Trung Hoa. Không phải 40 tên mà hàng ngàn tên ăn trộm trong đảng Cộng Sản đứng đầu là bảy ông trùm trong Thường Vụ Bộ Chính Trị.

Ngô Nhân Dụng

Thursday, September 18, 2014

Thời sự

"Chiến Lược" Của Tổng Thống Barack Obama


Thứ Năm 11 này, khi sáu nguyên thủ của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (Shanghai Cooperation Organization) họp thượng đỉnh tại thủ đô Dushanbe của xứ Tajikistan, họ đã biết về chiến lược của Tổng thống Hoa Kỳ nhằm đối phó với tổ chức xưng danh "Nhà nước Hồi giáo" IS. Và bật cười. 

Do sáng kiến của Bắc Kinh và Moscow, tổ chức "Thượng Hải Ngũ Quốc" Shanghai Five thành hình từ năm 1996 (Uzbekistan chỉ gia nhập năm 2001 và tổ chức đổi tên từ đấy) với mục tiêu tăng cường hợp tác giữa Trung Quốc, Liên bang Nga và các nước Hồi giáo ở giữa để ổn định Trung Á khỏi mối nguy khủng bố Hồi giáo và buôn lậu ma túy. Mục tiêu thật chính là để ngăn ảnh hưởng của Hoa Kỳ trong khu vực, cho nên việc hợp tác mở ra lãnh vực quân sự và tình báo.

Ngày nay, từ Đông sang Tây, Bắc Kinh đã gây vấn đề tại Đông Á, còn Moscow tấn công Ukraine và đưa Âu Châu vào khủng hoảng. Trong khi Hoa Kỳ đi tìm chiến lược chống tổ chức khủng bố xưng tên là Đế quốc Hồi giáo, một "Caliphate" duy nhất của đạo Hồi trên thế giới....

Từ đầu năm nay, Hoa Kỳ bị chấn động liên tục bên trong, mỗi tuần lại có một vụ khủng hoảng hay tai tiếng. Khi ấy, Obama cố tình đánh giá sai mối nguy của tổ chức cứ đổi tên theo đà bành trướng từ Syria qua Iraq (ông so sánh với một đội bóng rổ tay mơ là "junior varsity team").

Nay Tổng thống tay mơ đành thông báo với quốc dân rằng đang đi tìm một chiến lược, nhưng cũng báo trước bài diễn văn hôm Thứ Tư mùng 10 về chiến lược đó là sẽ không đổ quân vào trận địa, v.v....

Trong tập thể giương cờ Thánh chiến Jihad để đòi lãnh đạo cả thế giới Hồi giáo bằng phương pháp khủng bố, tổ chức IS đã tiến bước đầu, với một "vùng giải phóng", hệ thống kinh tài kiếm ra bạc tỷ và với thành tích chặt đầu hai nhà báo Mỹ trước ống kính. Nhưng, khi lãnh tụ Abu Bakr al-Baghdadi tự lên ngôi Thánh đế, một Hoàng đế Thánh thần nối tiếp sự nghiệp của đấng Tiên tri Mohammed, anh ta lập tức mở ra cuộc đua với các lực lượng Thánh chiến khác. Từ đủ loại al-Qaeda, Boko Haram tới Hezbollah, Hamas hay Huynh đệ Hồi giáo Muslim Brotherhood, v.v....

Nơi nơi sẽ có các tiểu vương quốc hay vương quốc "xuất hiện" để chiêu mộ đặc công, quyên góp tiền bạc - và choảng nhau dữ dội. Đằng sau là tác động của các chế độ Hồi giáo, thuộc hệ phái này hay hệ phái kia, thuộc các sắc tộc Á Rập, Ba Tư, hay Thổ, tại Syria, Iraq, Iran, Egypt, Saudi Arabia, Jordan, Kuweit, Turkey, v.v...

Tức là nội chiến trong thế giới Hồi giáo sẽ kéo dài nhiều thập niên. Và chỉ vài tháng nữa thôi, Thánh đế al-Baghdadi sẽ mất trớn và bị khựng tại Iraq. Khi đó, ông Obama có thể tự tuyên dương công trạng. Miễn là đừng có người Mỹ nào khác lại bị chặt đầu khiến dân Mỹ nổi đóa và đòi xuất quân.

Thật ra, từ nay đến đó, Hoa Kỳ vẫn cần một chiến lược có độ mở toàn cầu, chứ không thể khoanh gọn vào một vấn đề IS, ISIS hay ISIL....
***

Trước tiên, quyền lợi và an ninh của Hoa Kỳ không thu hẹp vào vùng Trung Đông, có dầu hay không, mà còn liên quan tới Iran, Turkey, tới Âu Châu và các nước Đông Âu trải dọc từ biển Baltic đến Hắc hải, tới Liên bang Nga, Minh ước NATO và các khu vực Trung Á, Nam Á. Và tới Trung Quốc, cùng các quốc gia Châu Á như Nhật Bản, Ấn Độ, Úc hay Đông Nam Á....Khi liệt kê các điểm nóng kể trên, ta có thể thấy là một quốc gia, đồng minh hay đối thủ, đều liên quan đến nhiều chứ không phải chỉ một vấn đề mà nước Mỹ cần giải quyết.

Một thí dụ rất thời sự là Minh ước NATO - sau Thượng đỉnh tuần qua tại nước Anh.

Mục tiêu và khả năng của NATO trong tương lai sẽ phải là gì? Để đối phó với những mối nguy nào về an ninh? Có nên lập thêm một tiền trạm của NATO trên vùng biển Baltic tại Estonia không? Để chặn cửa Liên bang Nga, có nên cho Ukraine gia nhập hoặc ít ra có một quy chế phòng thủ đặc biệt với NATO hay chăng? Nếu muốn vậy, làm sao thuyết phục hai nước cứng đầu và không đồng ý là Đức và Pháp?

Tại khu vực chiến lược là Hắc hải Black Sea, một thành viên của NATO là Turkey có vị trí trọng yếu trong cuộc chiến chống Đế quốc Hồi giáo IS nhưng lại yểm trợ lực lượng khủng bố Hamas. Hoa Kỳ sẽ có chiến lược gì với loại đồng minh quái đản ấy?

Và sau khi sát cánh với Hoa Kỳ tại chiến trường Afghanistan từ năm 2001, 28 thành viên của NATO có nên tham gia trận chiến chống Đế quốc Hồi giáo IS như Tổng thống Obama và Thủ tướng Anh David Cameron đã kêu gọi hay không?

Vì trái đất này hình tròn - khái niệm "trái đất phẳng" là phát minh của Thomas Friedman, một trí thức ngủ mơ của Mỹ - từ Tây Âu mà đi mãi về hướng Đông, qua Liên bang Nga là Hoa Kỳ gặp Trung Quốc, một bạn hàng của nước Mỹ mà là đồng minh của Nga để liên thủ chống Mỹ. Ba năm sau khi đòi xoay trục để tái cân bằng quan hệ tại Đông Á, Hoa Kỳ cần chiến lược gì trong khu vực này, khi chiến đấu cơ của Nga đã tái xuất hiện trước hệ thống phòng thủ của Nhật Bản?

Trong khu vực trọng yếu đó, hai đồng minh chiến lược của Hoa Kỳ là Nam Hàn và Nhật Bản lại có những mâu thuẫn từ lịch sử và không đánh gíá mối nguy Trung Quốc như nhau. Dù cần đến sự bảo vệ của Hoa Kỳ, 10 quốc gia của Hiệp hội ASEAN tại Đông Nam Á cũng thế. Họ có quan hệ khá co giãn với Bắc Kinh vì muốn bắt cá hai ba tay. Chưa kể Hà Nội đang ứ hự trong đê mê trên chăn gối thêu 16 chữ vàng khi bị Trung Quốc bức hiếp....

Làm sao thuyết phục các nước cùng hợp tác cho một chiến lược chung trước đà bành trướng của Bắc Kinh? Vì sao không tiến tời sự hình thành của một Minh ước NATO tại Đông Nam Á? Tại sao không trở lại sáng kiến SEATO bị dang dở và lãng quên? Hãy cứ thử nêu đề nghị, xem Bắc Kinh phản ứng thế nào?
***
Trong một thế giới quá nhiễu nhương, các quốc gia thường nghĩ đến quyền lợi riêng tư đến khi có chuyện mới lại yêu cầu Hoa Kỳ can thiệp. Mọi người đều có thể nghĩ như vậy, nhưng có khi lại lầm về tương quan nhân quả.Cái gì là nhân và cái gì là quả?

Biết đâu chừng, thế giới nảy trở thành nhiễu nhương hơn, với các vụ khủng hoảng lan rộng từ nhiều năm nay, chính là vì Hoa Kỳ mệt mỏi và không còn muốn lãnh đạo? Hoặc, như Tổng thống Obama thường nói, vì muốn lãnh đạo từ đằng sau. Cho nên mới lẽo đẽo chạy sau thời sự và trở thành thụ động thay vì chủ động.

Hãy nói đến sự chủ động: truyện tiếu lâm của con trẻ có kể rằng hai người điên thách nhau leo lên một luồng ánh sáng từ một ngọn đèn pha cực mạnh. Anh sáng nhất đã khôn ngoan từ chối: "Dại gì? Tớ leo lên đó mà đằng ấy tắt đèn thì tớ ngã như cục gạch!" Người đó rất có hy vọng ngồi vào ghế của Obama để nói về chiến lược chống IS.
Nguyễn-Xuân Nghĩa

Wednesday, September 17, 2014

HS

Hoàng Sa và
những nhân chứng lên tiếng từ nước Pháp
Sau ngày Mao Trạch Đông đưa quân ngang nhiên chiếm đóng quần đảo Hoàng Sa đã có nhiều nhân chứng và trí thức ở Pháp lên tiếng khẳng định Hoàng Sa là của Việt Nam như GS Charles Rousseau - giảng dạy Luật quốc tế tại ĐH Luật Paris; trung tướng không quân Jean Dechaux; và người dựng bia chủ quyền Việt Nam ở Hoàng Sa năm 1938: André Faucheux…


Trạm chuyển phát tín hiện radio tại quần đảo Hoàng Sa, Việt Nam năm 1930

André Faucheux làm việc tại Việt Nam suốt 22 năm (1924-1946), là quan Chánh Lục lộ (Trưởng ty Công chánh) của tỉnh Quảng Nam và thị xã Tourane (Đà Nẵng) đã cùng một phái bộ của chính quyền bảo hộ Pháp đến “trồng bia chủ quyền của triều đình Huế” tại quần đảo Hoàng Sa năm 1938, kể:

“Khi chúng tôi đến quần đảo này (…) thấy có một tượng Phật Quan Âm bằng đá cao lối 4 tấc, sau đó chúng tôi được biết tượng Phật Quan Âm này do các ngư phủ Việt Nam thường đến quần đảo để săn rùa dựng lên”.

Và Faucheux quả quyết: “Chúng tôi không hề thấy một người Tàu nào trên quần đảo cả. Vả lại, sau khi trồng bia chủ quyền xong, tôi cũng không hề nghe có chính phủ Trung Hoa hoặc bất cứ chính phủ nào khác phản đối. Như thế tôi nghĩ Hoàng Sa phải là một phần đất của Việt Nam” (tài liệu VNCH đã dẫn, tr. 78).



Bia chủ quyền trên đảo Hoàng Sa do người Pháp trồng năm 1838 (xem nhân chứng André Faucheux trong bài). Hàng chữ ghi trên bia: République Francaise, Empire d’Annam, Archipel des Paracels, 1816 -1838 (1816 là năm vua Gia Long lên đảo cắm cờ chủ quyền và năm 1838 là năm bia được trồng). Bối cảnh trong hình là ngọn hải đăng.


Vài tháng sau, ông Faucheux lại đến Hoàng Sa lần thứ hai để xây cất doanh trại cho một đơn vị vệ binh triều đình Huế trú đóng. Lần đó, ông cũng xác nhận “không thấy một người Tàu nào trên đảo cả”. Faucheux khẳng định như thế khi trả lời phỏng vấn do Trung tâm Thông tin Paris thuộc hệ thống thông tin quốc ngoại của VNCH thực hiện ngày 5.3.1974, lúc ấy ông 75 tuổi.
Một nhân chứng khác: trung tướng Jean Dechaux, 70 tuổi. Vào tháng 10.1937, ông mang cấp bậc đại úy chỉ huy trưởng một tiểu phi đội (escadrille) thủy phi cơ đóng gần Sài Gòn, đã theo lệnh của Toàn quyền Đông Dương “lái một thủy phi cơ thực hiện phi vụ nhiếp ảnh các đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa”.

Ông phát biểu: trong suốt thời gian ông phục vụ tại Việt Nam (từ 1935-1939) và trong năm 1945 khi ông có dịp trở lại Việt Nam không hề nghe nói Trung Hoa lên tiếng phản đối hoặc đòi hỏi chi cả: “Lúc ấy không ai nghĩ rằng Trung Hoa có thể phản đối vì rõ ràng Hoàng Sa thuộc chủ quyền của triều đình Huế. Theo chỗ tôi biết thì ít ra từ hơn một trăm năm qua quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền của triều đình Huế đặt dưới sự bảo hộ Pháp và kế đó là đương nhiên thuộc quyền của Việt Nam” (tlđd, tr.81).

Pontoizeau là nhà nghiên cứu và nhà kinh doanh đến Việt Nam sinh sống trong 8 năm (từ 1945-1953) đã nghiên cứu tỉ mỉ về tài nguyên thiên nhiên của quần đảo Hoàng Sa. Ông cho biết: khi công việc kết thúc, ông rời Việt Nam đi Paris năm 1952 để chính thức gởi đơn đến Nha Hầm Mỏ (thuộc Bộ Kinh tế của chính phủ Pháp) xin phép khai thác ruộng muối, ngư sản và phosphat phân chim (guano) tại Hoàng Sa.
Vì Hoàng Sa, cạnh hải sản dồi dào, còn có nhiều loại hải điểu “như chim yến, nhạn, vịt, hải âu… đã cho một nguồn lợi rất lớn về trứng chim và nhất là về phân chim - phân chim của hàng triệu con, tích tụ ngày một nhiều, tác dụng với san hô cho một loại phosphat rất có giá trị - đó là nguồn lợi chính yếu của quần đảo.

Theo tài liệu của Tổng nha Khoáng chất và Công Kỹ nghệ thì số phosphat trên quần đảo như sau: Hoàng Sa: 562.000 - 960.000 tấn; Cam Tuyền: 675.000 - 1.440.000 tấn; Vĩnh Lạc: 787.000 - 1.200.000 tấn; Duy Mộng: 687.000 tấn. Số lượng phosphat tổng cộng có thể khai thác được trên toàn thể quần đảo mỗi năm là 12 triệu tấn (…)
Hãng phân bón Việt Nam thành lập tại Sài Gòn với sự hợp tác của hãng Shinwat hoạt động từ tháng 4.1959 đã khai thác được 20.000 tấn rồi bỏ dở vì thời tiết và vận chuyển khó khăn” (tlđd tr. 13).Ông

Pontoizeau cũng đã nhờ “một kỹ sư canh nông nghiên cứu việc trồng rau cải không cần đất (culture sans sol) để ông sẽ thực hiện tại Hoàng Sa, hầu cung cấp thực phẩm tươi cho công nhân làm việc tại đó”. Nhưng rất tiếc diễn biến thời sự và chiến cuộc vào đầu năm 1953 làm ông phải hủy bỏ kế hoạch nói trên.

Trả lời phỏng vấn ngày 6.3.1974 của Trung tâm Thông tin Paris, ông nói: “Qua công cuộc nghiên cứu của tôi, tôi quả quyết rằng về mọi phương diện lịch sử, địa lý và pháp lý, quần đảo Hoàng Sa phải là một phần đất của Việt Nam (…). Trung Cộng chiếm Hoàng Sa không khác nào họ xâm chiếm đảo Corse của chúng tôi” (tlđd tr.79).

Charles Rousseau - thành viên của Tòa án trọng tài quốc tế tại La Haye và là giám đốc Viện khảo cứu các vấn đề quốc tế tại Paris, đã nghiên cứu tường tận về lịch sử và khía cạnh pháp lý của quần đảo Hoàng Sa (và Trường Sa) và viết bài đăng trên tạp chí Revue General de Droit International (số 3, Paris 7.1972) đưa ra luận cứ về kế cận địa dư:

“Trung Cộng cũng có thể đưa ra luận cứ này trong vụ Hoàng Sa, nhưng yếu tố kế cận địa dư chỉ có giá trị với điều kiện đi đôi với yếu tố chiếm hữu thật sự mà chỉ có Việt Nam (Cộng hòa) là hội đủ hai yếu tố đó” (tlđd tr.80).
Ba người đàn bà Việt Nam trên đảo Pattle (Hoàng Sa),hình chụp trước năm 1940 (Xuất xứ: Album của Colonel Pierre Bodin, Tuần báo Le Point số 36 ra ngày 4.3.1974)


Mao Trạch Đông bất chấp pháp lý lẫn đạo lý để cất quân đánh chiếm Hoàng Sa bởi nhiều nguyên do, trong đó có vị trí đặc biệt về quân sự của quần đảo này trong khu vực - tài liệu VNCH có đoạn:
 
“Từ năm 1939-1945, Nhật đã dùng làm căn cứ tàu ngầm và tàu phóng ngư lôi. Sau khi Nhật bại trận và rút quân ra khỏi toàn thể Đông Dương vào tháng 8.1945, vì nhận thấy rõ vị trí chiến lược của quần đảo Hoàng Sa nên Pháp đã gởi tàu Savorgnan de Brazza đến tái chiếm quần đảo vào tháng 5.1946.
Trước đó, khi được giữ vai trò giải giới quân đội Nhật, Trung Hoa (Trung Hoa dân quốc thời Tưởng Giới Thạch - GH) đã mưu toan chiếm các quần đảo Hoàng Sa. Nhận được tin này, chính phủ Pháp tức tốc gửi tàu Le Tonkinois đến tái chiếm quần đảo Hoàng Sa và đụng độ với quân Trung Hoa ở đảo Phú Lâm.

Vào năm 1956, Trung Cộng (CHND Trung Hoa thời Mao Trạch Đông - GH) đem quân chiếm đảo Phú Lâm và Lincoln thuộc quần đảo Hoàng Sa bằng cách cho quân lính giả dạng ngư phủ đổ bộ lên đảo xây cất cơ sở, thiết lập cầu tàu, doanh trại.

Quần đảo Hoàng Sa nằm ngay trên hải đạo Sài Gòn - Hương Cảng, Hải Phòng - Manila nên kiểm soát được tất cả mọi sự lưu thông trên biển Đông (…) hơn nữa các đảo này có thể dùng làm căn cứ cho tàu ngầm, tiểu đỉnh, đặt các dàn hỏa tiễn, đặt rada…

Tóm lại (…) quần đảo Hoàng Sa rất quan trọng về phương diện chiến lược cho các quốc gia quanh vùng biển (…) đặc biệt là Việt Nam”.


Giao Hưởng

Monday, September 15, 2014

Vũ Đình Liên

Vũ Đình Liên và
câu chuyện với người đàn bà điên.

Sáng 12/12, Hội nhà văn Việt Nam kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà thơ Vũ Đình Liên (1913 – 1996). Tại đây, các đồng nghiệp đã kể lại mối nhân duyên của ông với một người đàn bà điên.

body-Vu-Dinh-Lien-3911-1386843676.jpg
Chỉ với bài thơ Ông đồ, Vũ Đình Liên được đánh giá là một trong 10 gương mặt nổi bật nhất của phong trào Thơ mới. Nhưng Vũ Đình Liên không chỉ có một Ông đồ, mà còn viết khoảng 4.000 bài thơ khác. Với bản tính trầm lặng, chuyên tâm vào dạy học (Vũ Đình Liên là nhà giáo nhân dân) và dịch văn học Pháp, nên gia tài thơ của ông không được phổ biến rộng rãi.(Nhà thơ, nhà giáo Vũ Đình Liên).

Nhiều người biết Vũ Đình Liên có bài thơ Người đàn bà điên ga Lưu Xá, nhưng chỉ những bạn bè, con cháu thân thích mới biết người đàn bà điên trong thơ là có thật, và Vũ Đình Liên còn làm một chùm thơ về người phụ nữ này. 

Vũ Đình Liên sinh thời là người luôn hoài cổ và xót thương cho những người bần hàn khổ sở. Có những Tết ông không ở nhà mà gói một đùm bánh chưng rồi ra đi, con cháu đi tìm thì thấy ông đang ngồi ăn bánh với vài người cơ nhỡ. 

Tết năm 1977, Vũ Đình Liên lên Thái Nguyên ăn Tết với bà con và bạn bè. Tàu đi tới ga Lưu Xá (thuộc tỉnh Thái Nguyên) thì nhà thơ gặp một người đàn bà điên đang ngồi bệt dưới sàn tàu. Nhà thơ nhìn đầy thương cảm, người phụ nữ quần áo tả tơi rách rưới cũng nhìn lại ông. Khi người trong toa xe đã xuống hết, Vũ Đình Liên lấy ra một góc bánh chưng, một gói mứt sen trao cho người đàn bà điên. Từ cuộc gặp gỡ tình cờ ấy, ông viết bài thơ Người đàn bà điên ga Lưu Xá.

Cảnh người đàn bà điên trong chuyến tàu Tết được Vũ Đình Liên miêu tả: Người đàn bà điên ga Lưu Xá/ Ngồi ngay trước mặt dưới chân tôi/ Ai vẽ được thiên tài hội họa/ Chân dung kia kinh tởm tuyệt vời/ Công chúa điên rồ và rách rưới/ Hình ảnh lạ lùng chửa có hai/ Cảnh tượng Đông Tây cộng lại/ Khôn dựng nên dù một phần mười. Chân dung người đàn bà điên xơ xác: Bao tải xơ ni lông nát vụn/ Sợi dây thừng buộc mũ rách bông…Quan sát người đàn bà ấy, nhà thơ hình dung tới một phụ nữ có nhan sắc nhưng bị cuộc sống đọa đầy: Tôi ngồi ngắm mắt không hề mỏi/ Đống rác kia xưa đã là hoa…Ai dun dủi và ai sắp đặt/ Một nhà thơ với một người điên/ Tôi bắt gặp ba lần cặp mắt/ Nhẹ căm thù như muốn làm duyên.

Vũ Đình Liên cũng bày tỏ sự xót thương với người đàn bà điên và mong mỏi cho người gặp tình cờ trên đường có cuộc sống yên vui trở lại: Tôi đi tìm đến những người thân/ Bè bạn cháu con xa với gần/ Ngày Tết cổ truyền vui thiếu đủ/ Nhìn mặt người như nắm hoa xuân/ Còn tôi biết cuộc đời đã trút/ Lên hoa kia sương tuyết nặng dày/ Đời độc ác lòng người bội bạc/ Làm hoa kia thành đống rác này/ Đời sẽ đổi lòng người sẽ đổi/ Sẽ trở về tình xót nghĩa thương… Người em Lưu Xá ở đâu đây/ Có thấy ấm lòng xuân nắng hây/ Một đóa hoa tàn nay nở lại/ Thắm hồng trong buổi mới xuân nay.

  Như một mối duyên tiền định, năm 1987 – đúng 10 năm sau – Vũ Đình Liên lại gặp người đàn bà điên, vẫn ở ga Lưu Xá. Lúc này, người đàn bà điên đã bớt phần rách rưới, điên loạn nhưng vẫn có nét ngây ngô, hoang dại. Ngay lập tức ông đã sáng tác bài thơ Gặp lại người đàn bà điên để ghi lại cảm xúc của mình.


Một ngày năm 1992, đúng 5 năm sau đó, Vũ Đình Liên bất ngờ khi có người đàn bà đến tận căn nhà ở phố Bà Triệu để tìm mình. Đó chính là người đàn bà điên ở ga Lưu Xá, nay đã là một phụ nữ đẹp. Ông viết tiếp bài thơ Người điên – nàng tiên, miêu tả vẻ đẹp của người phụ nữ rách rưới, điên dại ông gặp thuở nào: “Đông Tây, Thi Họa tương phùng/ Cổ kim nghệ thuật tình thương thần kỳ…/ Thịt da trầm tỏa hương bay/ Như hồi đôi tám thơ ngây má hồng”
Sinh thời, Vũ Đình Liên và họa sĩ Bùi Xuân Phái là đôi bạn thân. Sáng tác được bài thơ nào là nhà thơ Ông đồ lại tìm tới đọc cho họa sĩ của Hà Nội phố nghe. Bùi Xuân Phái cũng thường vẽ tranh mình họa thơ Vũ Đình Liên. Họa sĩ họ Bùi vẽ một bức tranh minh họa người đàn bà điên trong thơ Vũ Đình Liên, tuy nhiên, không biết ai đang lưu giữ bức vẽ ấy. 

Hiền Đỗ
@ vnexpress

Sunday, September 14, 2014

Facenook/PT

Những người  đàn bà ở trại 5 .
 
1994
1 .
Cuối tháng 12 . Những cơn gió bấc hàng ngày đã mang những âm thanh rít hú  véo von  rất khó chịu trên những hàng dây điện kéo dài dọc theo bốn  bức tường  đá nghễu nghện . Những hàng dây điện vừa được gia cố  cho  chiều cao của  giải tường  đá ong  biến thành lênh khênh dị hình. Năm hàng dây điện trần  kéo cực căng chui qua  những kẹp mỏ quạ mỗi 10 mét mà chỉ cần va đụng bất thường làm khoảng cách giữa những hàng dây  biến đổi là lập tức  những cái loa khổng lồ khốn nạn sẽ tru tréo đinh tai nhức óc hàng ngàn con người đang sống đời lao  ngục . Ðạn sẽ xoành xoạch lên nòng hàng loạt !Những tiếng quát tháo cùng những bước chân chạy tất bật !Màn đêm yên tĩnh bị xé toang bởi những tiếng hét điểm danh dựng ngược…
 
Khu nữ gồm 4 nhà buồng  mái bằng đã bị trưng dụng hẳn một nhà để …nhốt cọp ! Nhà buồng số 1b vốn  đã mấy chục năm được coi là khu  nhà thanh lịch nhất phân trại . Trong buồng cũng có giàn  gác để tù nằm thành hai tầng cá mòi  . Có nhà mét hai «cầu phơi». Có gian chứa nước  với gờ  bể cao mét tư xây dính vào đầu tường nhà. Ðặc biệt , có một căn gác  trên đầu phần nhà mét. Căn gác có cửa gỗ riêng thông với  buồng chung sau khi bước qua nhà cầu(wc/ mét) . Gác rộng chừng 4x4, có một ô cửa sổ rộng chừng 50 phân vuông không cánh  đóng  mở, phần lõi của ô cửa sổ là các song sắt hàn ngang dọc chia  lõi ô cửa thành từng ô chữ vuông 15 phân . Từ ô cửa này  có thể quan sát rất rõ ràng mọi sinh hoat bên khu nữ buồng hai và buồng ba …
 
Khu nhà 1b có một khoảng đất rộng sát với cổng trực trại. Khu đất này   quanh năm luôn  có màu xanh của  lá môn mát dịu ,của cải bắp hoăc cải củ , cải cúc .Đây là những luống rau dành riêng  cho cán bô nhà tù. Ðặc biệt , có hai luống hoa thược dược  đủ màu , tươi thắm và  qúi phái . Hai luống hoa chạy dọc theo chính diện  buồng tù , kéo dài từ  sát cổng vào đến tận góc  cua ra bờ giếng , làm không gian  khu tù từng phút từng phút chan chát  va đập  nhau giữa tâm lý con người giam nhốt lưu cữu và hiện cảnh  hoa hòe sặ sỡ .
 
Một cây đu đủ đực lá xanh ngát sát một  giếng nước  rất rộng. Giếng được xây che đi bơỉ một bức tường  cao khoảng mét sáu để từ ngoài sân trại hoặc từ buồng tù  không quan sát  được chi tiết sinh hoạt bên bờ giếng . Miệng giếng phải đến ba sải tay tính từ bờ này  vắt sang bờ bên kia, rất nhiều nước. Phần sân giếng sát bên  góc  tường là điếm canh  góc quan trọng nhất của toàn khu vực trại 5 Lam Sơn . Từ điếm canh này có thể quan sát  mọi sự dịch chuyển  trong phân trại A và  quan sát  được  cả cánh đồng Ðầm Ðùn vơí  những con đường độc đạo nối  ba phân trại tù A,B và C ( sau 1999 thêm Ð bên góc phía tây bắc sát khu trại trâu cũ , nơi có một cây sim đại thụ  cực lớn mà chúng tôi có thơì kỳ được phân công đập đá dươí tàn cây  ấy ; đá  đập để đổ bê tông cho trần nhà tù khu Ð mà sau này được  gọi là khu nữ , nơi giam  nữ tù  luật sư  gốc Gò Công Lê Thị Công Nhân , Nhà văn Trần Khải Thanh Thủy -bị trục xuât  ra nước ngoài ngay từ phân trại này - ,bloger Phạm Thanh Nghiên  quê Hải Phòng và hiện nay ,2013 là  Tạ Phong Tần , câu lạc bộ nhà báo tự do  Sài gòn ). Từ điếm canh ấy  cũng có thể quan sát đội chính trị làm việc ngoài khu  chăn nuôi và xưởng chế tác đá nghệ thuật saphia đắt tiền . Sau  khu lao động của đội chính trị miền nam là ao cá  vơí hai hàng dừa xanh tốt nhưng không có qủa . Sau hàng dừa là cánh đồng kéo dài đến sát chân núi. Ðứng trên chòi canh , chắc chắn  nhìn được cả ngôi đền miếu  cổ thờ  ngươì anh hùng Lê Lai  mà  590 năm trước đã liều mình cứu chúa ngay tại  cánh đồng  lau lách này . Cánh đồng xưa là đầm hoang lầy lội, quân quan  ngươì ngựa rất dễ  chết vì sa bùn nếu không phải  là người bản địa thông thuộc địa hình hiểm trở . Nghĩa quân Lam Sơn đã  ròng rã 10 năm (1418-1427)  nằm gai nếm mật nơi vùng đất này trước khi khơỉ nghĩa giành lại toàn  bộ lãnh thổ Ðại Việt từ tay  ngươì Hán triều đại nhà Minh  ( Minh Thành Tổ và Minh Tuyên Tông  1402 - 1435). « Lam Sơn Chướng Khí » , câu ngạn ngữ này tôi hay được  những ngươì bề trên nhắc nhở , nhưng không nghĩ là mình có lúc cụ thể  phải đối mặt thực trạng để tách bạch hiểu ra từng con chữ  .
 2.
Từ căn buồng gác xép đặc biệt , tôi đã bẻ gãy khóa ném đi để có thể biến  nó thành một « giang san » nhỏ. Mơí đầu  tên Kiên hình sự thủ khóa cái buồng này để lên xuống  vào những giờ trưa .  Ðàn ông  thanh niên với nhau , tôi thừa hiểu Kiên và mấy đứa hình sự  làm cái trò gì trên căn buồng hộp ấy , khi đứng nhìn sang khu nữ vơí tất tần tật cảnh huống  oái oăm ... Tôi rủ  hai đứa hình sự và đề nghị dạy chúng đánh đàn . Sáng và  cậu N . (ngươi Thái Bình , tôi đã quên tên ) hăng hái xin theo học . Tôi dạy tận tình và nghiễm nhiên  chiếm cứ căn buồng  này vào các buổi trưa .Hai ba đứa hình sự cùng tôi , Ðăng   gần như làm chủ tình hình căn buồng  để  mọ mạy đàn hát .  Cũng như vậy , sau này  khi chuyển nhà từ khu 4a nam sang  nhà 2b nữ , chúng tôi cũng tìm cách  chiếm  cứ căn buồng hộp vào các buổi trưa  (nguyên tắc là đặc quyền của  tù tay sai cán bộ ). Lần sang sau ,ông Moris Ðỗ Hườn nhờ đứa hình sự nào đó  làm cho một cây đờn bầu . Ðàn độc huyền là thứ đàn chơi không hề dễ . Cấu thành thang bậc âm thanh không  nhìn được  bằng mắt mà phải ước lượng, cảm âm và xử dụng cả  10 ngón tay , cả  sống/gan bàn tay … mới phát ra được âm lượng  và thang âm chuẩn. Ông Ðỗ Hườn là  ngươì về từ Mỹ , gốc  người biển đảo Phú quý , mê đàn bầu và nghĩ rằng  học nó không khó vì nó chỉ có …một dây ! Sự thuần  phác  và tích cực học (!) của ông  đã giúp anh em chúng tôi có những buổi trưa cười đùa muốn téc họng ! Cảm ơn anh . Anh Ðỗ Hườn . Giờ anh đã là người thiên cổ ! Xác thân anh chẳng biết đã được  đem ra khỏi nhà tù Nam hà hay chưa ? Ước mong anh bình an  nơi  thế giơí  tâm linh của anh , và khi có thể , xin nhớ  hộ phù  cho chúng tôi mãi   sống  xứng đáng  là một  con người .
 3.
Trời rét quá ! Lương  gầy  từ nguyên thủy , giờ chỉ còn  thấy bộ răng và cái lưng khòng khòng. Lương xấp xỉ 60 , tù từ 1985 án tử hình cùng với Thượng tọa Tuệ Sĩ . Thời Phạm Hùng  chuyển xuống thành án chung thân sau khi Thụy điển , Nauy và Pháp phản đối dữ dội . Ngồi bó gối  bóp bóp  xoa xoa  hai bàn chân , Lương nói .
 
- Giờ mà có  vài hơi thuốc  thì  …thật là đã đời .
 
- Ông thèm thuốc lá , tôi giờ  chỉ thèm Pa – ra – cê – tô –môn –lù !
 
Ðăng  vừa cuốn tròn trong  chăn vừa co người, gập  cả cái đầu vào  đống chăn và áo , tiếng nói lục ục cơ hồ như đang bị ai bóp cổ . Cả bọn phá ra cười vì cái cách chua thêm chữ lù sau tên một loại thuốc rất cần của đời tù : Paracetomol . Lão tu sĩ  công giáo Mai đắc Chương đang chắp tay sau lưng đi  đi lại lại …cũng phải  lắc đầu cười tủm tỉm ! Ðăng là người nghịch ngầm và nhiều lúc ruột để ngoài da . Ðến nỗi , thời gian rét đậm của mùa Noel 1985 , cả Ðăng và một người nữ tù đều  suýt cóng liệt  trong hầm cùm Ðầm Ðùn A !
 *
 Ðó là một thiếu phụ một con , nguyên là giáo viên đang dạy học tại Nghệ an .
 
...Từ  khi vào nhà 1b . Hình ảnh những người phụ nữ tất tưởi chạy ra chạy vào  căn buồng nhà 2b đã ám ảnh  tôi  hầu như gần hết thời khắc của một ngày tù.
Trong tôi . Ðã là  phụ nữ thì phải đẹp . Cái đẹp  hoặc là thanh nhã , hoặc là điêu ngoa , hoặc hiền hoặc ác… ngươì phụ nữ nào cũng tiềm ẩn cả. Phụ nữ , vơí tôi , không thể xấu. Phụ nữ mà xấu thì chỉ có  hạng phụ nữ đàn ông !
Ðã đẹp thì phải gìn  giữ , phải nâng niu . Phải mềm mỏng, phải có những giới hạn để không đi vào sỗ sàng , quá lố…
 
Nhưng nơi đây , những điều ấy gần như mất sạch!
 
Nơi đây người phụ nữ tềnh hênh đi từ giếng tắm vào nhà buồng ! Trên lối đi hàng trăm mét ấy, các em các chị vắt tóc , tung tóc , hất tóc . Các chị vuốt nước , giũ nước, xóc nước tai , nhảy đùng đùng…mặc đàn khỉ đực  đu bám trên những cành nhãn hí hố từ bên khu nam đỏ mắt trông  sang, khoảng cách chưa đầy hai trăm mét !..
 
Không là cá biệt năm ba người .
 
Mà là hàng  gần trăm con người như thế !
 
Sáng  chỉ miếng quần tù  độc bá  thiên hạ , chiếc áo xanh lơ phất phơ ... các chị các em nối đuôi nhau ra đồng  bán mặt cho đất bán lưng cho trời . Trưa về , tất tả giành lấy đôi gàu nước , múc nước giếng  xối ạt ào lên đầu tóc áo quần rồi lột sạch những thứ vải vóc gấm hoa ấy , vo vắt dưới gầu nước vàng ển để  nhanh nhất có thể , chiếm một khoảng dây phơi , treo những gấm hoa ấy lên sau khi giũ phành phạch mong bớt đi sự dúm dó khi hai giờ sau, lại mặc lên người thứ gấm hoa đó . Lại xếp hàng . Lại xuất trại . Lại bán mặt cho đất bán lưng cho trời đến chiều tối . Buổi tối . Hoa gấm ấy  ngủ cùng với chị với em. Buổi trưa , chị em tềnh hênh  vừa ăn miếng- cơm- không- người –lái , vừa không rời mắt  hai giải hoa gấm đang phơi nắng chờ khô… và sẽ thí-mạng -cùi  nếu có đứa nào vô phúc cầm nhầm .
 
Mà chuyện cầm nhầm lại xảy ra như cơm bữa ,nên tay chị tay em , tận lực bình sinh xoắn tóc ,môi má phùng ra , phun những lời  cọp dữ ! Cùi chỏ , đầu gối, móng tay , răng hàm…tất cả đều được huy động  tận tụy vào cuộc giác đấu khốc liệt dị kỳ  …
 
Nhìn em , tôi nghĩ đến mẹ tôi .
Nhìn em , tôi nghĩ đến con tôi .
Nhìn chị , tôi nghĩ đến những người con gái đã dại dột thương yêu tôi…
Nước mắt lăn  ra lúc nào không biết…
 4.
Ðăng hóm hỉnh nhìn tôi . Hắn bảo :
 
-   Sắp có thuốc lào đấy .
 
Tôi vừa xối nước , vừa kỳ cọ . Bắt chước em ,bắt chước chị … tôi và Quang tềnh hênh bên thành giếng . Sảng khoái cực kỳ. Ðăng nhắc lại .
 
-  Con bé ấy nó bảo sẽ đưa thuốc  cho ông đấy .Nghe đâu nó  là thứ con nhà nòi...
 
-  Nó có ăn gan hùm cũng không dám  .
 
 Tôi vừa trả lời , vừa kéo nước.  Tủm tỉm cười khi Sáng  ôm chậu  quần áo của tay cán bộ nào đó đến gần sát lưng tôi vừa nói vừa cười  .
 
- Anh Thành  ngông  nhỉ . Hai ba bà trên chòi canh đang cười khúc khích…mặt đỏ ửng cả lên…
 
Tôi  vẫn cười cười, kể với  Sáng về một làng du lịch ở  Pháp , nơi mà mọi ngươì đều phải tềnh hênh nếu muốn vào làng. Kể cả  cái chuyện có ông bạn già không dám bước xuống xe vì  "cái của nợ"   không chịu ...hạ mình xuống sáu giờ , thậm chí ba hay chín giờ ! Sáng phá lên cười  xen lẫn những tiếng khúc khích của mấy người phụ nữ . Sáng hỏi lớn « Thế công an  họ cũng  tềnh hênh  à ? » . «Thằng này được …» . Tôi nghĩ bụng khi thấy Sáng nói hơi to . Âm giọng ấy hẳn nhiên trên điếm canh nghe rõ ràng. Tôi  trả lời nửa đùa nửa nghiêm túc và biết chắc chắn trên chòi  cũng nghe  được .
 
-   Cũng chỉ là con người thôi . Khi ta  khuất tất thì gây ra sự xấu hổ , kiêng dè . Khi ta cởi bỏ hết , sẽ thấy nhẹ nhàng hơn . Vấn đề là  phải biết  giơí hạn thứ nào là của ta, đừng cầm nhầm của ngươì khác . Công an nơi ấy cũng vậy thôi , có điều họ được mặc quần…họ đều là những ngươì đẹp …
 
Trên miệng giếng , dáng Quang như một mẫu tượng khoả thân.
Lê Thiện Quang là dân võ sĩ , cựu biệt kích , con của một  nguyên tỉnh trưởng Thừa Thiên  bị  cộng sản thủ tiêu thời 1965 . Thân thể cường tráng rắn chắc,mặt cân quắc điển hình .Nước da ngăm ngăm gỗ gụ đứng trên thành giếng tung  dây múc từng gàu nước với những sải tay như dân chài biển . Ðến đàn ông  đàn ang như tôi mà còn thấy Quang đẹp thì …các bà trên chòi canh chỉ có nước …ngất !
 
Tôi hiểu , Quang đang âm thầm giúp tôi « tìm một lối thoát thông tin … ».
 *
 Chuyện thuốc lào là chuyện xảy ra thật.
 
Buổi trưa hôm sau , khi tôi đang  đi bộ quanh  nhà buồng . Có tiếng  phụ nữ gọi  vừa đủ cho tôi nghe .
 
-   Anh gì ấy ơi …
 
Tôi làm lơ , vẫn tiếp tục đi .
 
Vòng thứ hai . Tiếng gọi không còn là mềm  nhũn nữa. Mà có giọng …công an .
 
- Này anh kia . Ðừng có mà khinh người thế !
 
Tôi đứng lại , quay hẳn người sang khu  nữ nhà 2b .
 
- Chị gọi tôi  ?
 
- Chứ còn ai nữa !... Có hút thuốc lào không ?
 
Cái giọng này  chắc chắn là thứ giọng của một loại con  nhà có quyền  có chức ;nếu không , thì cũng phải là hạng đã lập  được uy danh  hay số má với đời. Vài tiếng cười  ré lên bên  trong nhà 2 nữ . Cũng với kiểu cười ấy  là ba bốn cái  miệng của đám hình sự nam có nhiệm vụ kèm sát tôi . Tôi không hiểu bản chất của hành vi cười ấy , chỉ thấy hơi khác thường . Tôi đáp nhanh .
 
- Có . Có chứ ! Thèm lắm…
 
Những tiếng cười ré  rộ  không còn kìm hãm . Tiếng ngươì thiếu nữ  vằng ngược vào trong buồng nhà 2b.
 
- Ðm , có câm ngay  không thì bảo !
 
Những tiếng cười im bặt . Tôi thật sự …ê răng   khi nghe xong câu rê thứ  đầy mùi thuốc súng.
Quay sang bên tôi , cung bậc  ngữ âm đổi hoàn toàn.
 
-  Mà thuốc lào của em hơi bị ướt đấy !
 
-  Ướt cũng được .
 
Tôi nhanh nhẩu đáp ngay . Không ngờ những tràng cười lại ré lên , biên độ còn có vẻ tăng gấp ba bốn lần khi nãy.
 
-  Vậy đi ra  góc  nhà bếp… chỗ  luống khoai ấy .
 
Tôi đi hết một vòng nhà buồng rồi bước đến sát vồng khoai . Không lý  gì đến đám hình sự  đeo bám  cách vài chục mét. Tôi nghĩ , cô gái này  quát  được đám  “tù sĩ quan “ bên nhà nữ  thì ắt hẳn cũng không phải  loại rùa thỏ cắc ké kỳ nhông . Dám gọi tôi cho  thuốc lào thì phải có điều  gì đó  bảo kê phía sau . Anh em tôi vã thuốc đã mấy tháng  trời .Mùa đông  rét căm căm lại làm thèm hơi thuốc hơn lúc nào hết , nhất là những  buổi sáng  từ màn  ông Khâm  tỏa ra mùi thuốc  thơm ngào ngạt ...
 
 Có tiếng loạt xoạt bên đầu tường nhà 2, sát  vơí đầu vồng khoai lang rồi tiếng nói ban nãy rất nhẹ .
 
-  Anh đâu rồi ?
 
Giời ạ  cái tiếng  “anh “ chết người !Tôi lom khom  bước đến sát đầu tường , nói thì thào  .
 
-  Anh đứng ở đầu vồng khoai đây. Em ném sang đi .
 
 Một tiếng “xì” rõ to rồi tiếng nói như tiếng hát .
 
-  Quà biếu ai lại ném sang  thế . Ðất  đấy có sạch đâu !
 
 Tôi  vừa quên bẵng là mình đang đứng ngay gần hầm phân của nhà 1b . Mỗi buổi trưa mùi bốc qua khe hở nắp ván bêton thường làm tôi sây sẩm mặt mày khi đứng gần .
 
-    Anh lại sát đầu tường , em đưa cho .
 
Tôi lại sát đầu tường.
 
-   Anh ngồi xuống  , em đưa cho .
 
Tôi ngồi xuống .
 
-  Anh thấy  cái lỗ rào sát góc đầu tường  không ? _ Tôi nhìn quanh tầm mắt , đáp  .
 
-   Không thấy .
 
-  Ở dưới ý .  Dưới sát  chỗ mấy giây khoai ấy .
 
 Tôi nhìn xuống sát đất  đầu luống khoai , vạch đám lá xanh um thì thấy một khoảng lỗ trống  cũa hàng rào kẽm gai dầy  sát với đầu tường .
 
-  Thấy rồi .
 
-  Thì đưa tay sang đây .
 
 Rất khó nhọc tôi mới  đưa được bàn tay trái ngược qua đầu tường bên nhà  2b. Tôi không thể đưa tay phải vì  không có thế ngồi vững. Mặt và ngực phải chèn sát với  lớp hàng rào kẽm gai dày đặc. Một bàn tay nắm lấy bàn tay tôi . Rồi là cả hai bàn tay êm ái mát rười rượi ! Hai bàn tay ấy  cầm và  nắm nắn lên tận cổ tay tôi và có vẻ như ghì kéo về  phần tường bên ấy . Tôi chờ nắm thuốc lào bỏ vào lòng bàn tay mà không thấy, lại thấy  năm đầu ngón tay đụng vào  một làn vải  láng. Làn vải ấy động đậy và …lúc này thì bất cứ thằng đàn ông nào , dù có đui mù cũng  phải nhận ra  ấy là  những phần  da thịt ngọt ngào nhất nhì của loài thụ tạo thiêng liêng  thần thánh đàn bà ! Tôi yên lặng . Vội vàng nhắm nghiền mắt lại…
 
…Chưa đến 1 phút . Nhưng là  gần một phút sẽ cả đời  tôi không thể quên được ! Khi rút tay được về . Ngực tôi  lấm chấm  những giọt máu . May mà tôi nhắm mắt kịp , nếu không  chắc chắn đã bị kẽm gai đâm vào tròng mắt khi người tù nữ …lên cao trào !
 
Cầm nắm thuốc lào  ươn ướt tôi ngồi bệt xuống  ngay vồng khoai , vừa nắn lại khớp vai  đang đau dại người , vừa nói vói sang bên tường nhà 2b.
 
-  Các  anh cảm ơn em .
 
 Bên kia tường không có tiếng trả lời . Loáng thoáng là  tiếng sụt sịt . Tôi nhắc lại một lần nữa  thì có tiếng trả lời . Giọng như bị nghẹn .
 
-   Sao bọn em khổ thế nhỉ  ..!
 *
 …vào buồng . Tôi cầm nắm thuốc  lào xòe ra  trước mặt Quang , Dũng , Ðăng , Lương. Trên chiếu  của Sáng và Quân , mây thằng nhỏ nằm ôm bụng cười lăn lộn . Tôi quạu , hỏi Sáng .
 
-   Bây cười cái gì , cười từ nãy đến giờ ?!.
 
Sáng  càng cười to hơn .Quang  đứng lên  rồi lại ngồi xuống , tay nắm nắm  vốc thuốc lào , cười  cũng với cái giọng của bọn thằng Sáng.
 
-   Gì lạ vậy trời ! Ai cũng cười cái kiểu  như ma nhập ?
 
Đăng ngồi trùm chăn  miệng cười chúm chím nhìn vào lồng ngực tôi sau lớp vải áo tù vừa xoạc rách mây  đường.Lương  cầm cái điếu cày mượn của tên Quân , có vẻ như cố nín cười  , mắt tránh không nhìn vào mặt tôi vốn có những nốt kẽm gai đâm xước như mèo cào …mà nhìn ra cửa sổ , chậm rãi .
 
-  Ở đây , khi nữ tù hỏi  “có thèm thuốc lào  không “ nghĩa là họ chỉ về cái thèm kia  …
 
Ngừng một lúc , Lương lại nói .
 
-  Còn  khi họ bảo  “thuốc lào ướt “ là ý chỉ về cái …bánh đa của họ bị ướt …
 
-...còn làm sao bị ướt thì tôi …chịu !..
 
 Lương  nói  kiểu cà giựt  cà giựt và nghĩ rằng tôi sẽ  quê xệ  khi hiểu ra. Trái lại , tôi lại hưng phấn  hơn bao giờ hết . Tay cầm ống điếu thuốc lào  nói  từng tiếng một .
 
- Thuốc lào ướt này là thuốc lào vàng , đổi bằng xương máu của đám yên hùng ! Ðứa nào không hút thì ra chỗ khác chơi . Tớ là tớ thích nhất  loại ươn ướt thế này . Nào , bắn …
 
 Bi thuốc  ấy thực là bi thuốc khủng . Rít một hơi dài , chiêu một ngụm nước  suông chưa xong thì tôi đã ngã vật ra . Ðầu như rơi xuống , treo tòn ten  ở một vách  con tàu  đang vượt đại dương  dập dình sóng cao chót vót .
 5.
Người  phụ nữ ấy như một con chim hạc bị đi lạc vào đàn vịt xiêm ! Mỗi sáng , khi các “tù bộ đội" đã rời khỏi nhà buồng là tiếng quét sân roèn roẹt của chị vang lên. Vóc dáng mảnh mai , tia mắt đoan trang thuần hậu. Nước da trắng  mịn màng thấp thoáng  dưới làn tóc  đen  huyền  óng ả . Lần đâu tiên tôi thấy chị , đã bật lên  trong đầu câu hỏi khó : ” Ngươì thế này ! Sao lại phải vào tù ? “
 
Nhà 2b  khoảng trăm  tư tù nữ . Hai tầng nằm  chia thành sáu sạp . Vì quá chật nên phải nằm lộn đầu , cứ ngươì a nằm quay đầu vào tường thì ngươì b phải quay đầu ra  phần lối đi giữa nhà , nghĩa là chân ngươì này kề đầu ngươì kia . Hơn trăm con ngươì như vậy nhưng “nhà mét “ (wc) chỉ là hai ô cầu  lửng . . . Mỗi sáng đợi điểm danh . Những nữ tù từ trong buồng phóng bắn ra khỏi cửa như những mũi tên , như  những con cá  bị thiếu hụt trầm trọng oxy  vừa được bơi ra biển lớn. Ngươì ta coi việc đi làm khổ sai ngoài đồng như một ân sủng cho mình ; dù rằng , những kẻ có  nhỉnh phần nhan sắc , thế nào cũng bị “mần thịt “ cách này hay cách khác ! Ðời tù  dạy họ phải biết chấp nhận mọi thứ nhục hình , kể cả  “nhục hình sung sướng “ mà họ phải  nghiêng ngửa xuôi theo , dù lòng có muốn hay không muốn , thích hay không thích…
Thành phần không phải ra đồng là thành phần có tiền  hoặc được gơỉ gấm . Thường mỗi nhà buồng  có một nhà trưởng , một trực sinh và năm ba người “tù gởi gấm”. Những ngươì tù này  có đặc quyền riêng so vơí đại đa phần các tù  còn lại , được gọi nôm na là “bộ đội “ .
 
Nhà 2b năm 1995 nhà trưởng là một tù nữ tên Xuân . Ngươì mập mạp , da rất trắng và có giọng  cao trong vút. Xuân can tội tham ô , tù thường gọi là án “phe phẩy“. Xuân hay ngồi một bàn  ba bốn tù nữ , trên sạp đầu  hồi  gần cổng ra vào của khu 2b . Tầm mắt của Xuân luôn luôn hướng về nhà 1b , được gọi là nhà nhốt cọp vì  mấy tháng trước , hàng trăm tù nữ đã phải trích xuất ra khỏi nhà 1b , đội xây dựng đã cấp tốc hàn hàn xì xì tất cả các cửa sổ thành  hệ thống chấn song ô vuông  15 cm, tất cả các khung cửa  đều được gia cố thêm niềng sắt và thay cửa mơí bằng ván  khối gỗ lim . Hàng trăm tù nữ ra đi  chỉ để cho 10 người tù từ Nam ra , ở cùng vơí 5 ngươì tù hình sự gốc gác từ các đơn vị bộ đội đặc công . Đám tù nữ từ đó gọi nhà 1b là  “nhà nhốt cọp “ .
 
Xuân được tăng cường thêm  một  tù tiên tiến để đặc biệt theo dõi  nhằm ngăn chặn mọi hành vi chuyển tin thư  xảy ra từ nhà 1b. Ngươì nữ tù này gốc Thanh hóa . Ðây là dạng nửa đàn ông nửa đàn bà . Bước đi mạnh mẽ vơí hai tay vung văng  y như hồng binh Liên xô  tập diễn binh. Mắt xếch tỏa ra tín hiệu bạo ngược rất rõ ràng.
 
Vì ngươì đàn bà này mà tôi  hoàn toàn tắt ngấm ý định truyền tin qua  trung gian tù nữ !
 
 Một hôm Ðăng đưa cho tôi xem một mẩu giấy mà Ðăng bảo là do ngươì tù trực sinh nhà 2b ném sang . Tôi thật sự e ngại và nói vơí Ðăng , mọi trao đổi vơí tôi liên quan đến người phụ nữ đó sẽ  gọi trại tên cô ta là cô Mây, tránh tuyệt đối  noí đến tên thật . Tôi nhắc Ðăng về  hoàn cảnh nghiệt ngã mà ngươì phụ nữ đó phải chịu nếu như câu chuyẹn thư từ bị bại lộ . Và tôi khẳng định với Ðăng là sẽ bại lộ !
 
-         Con  bé Vâm là một con  bé cực kỳ tai quái. Nó thi hành nhiệm vụ  bám sát  bên nhà này  một cách rất thành khẩn. Tôi không nghĩ Mây có thể qua mắt nó được . Mây quá đơn sơ …
 
Ðăng  đã không nghe tôi , để một buổi trưa , Ðăng hớt hải chạy lên ô  gác mà tôi đang bì bõm  viết dở dang một ca khúc  . Ðăng thở hổn hển .
 
-         Chết mẹ rồi ông Thành ! Con Vâm nó đang vật nhau với Mây !..
 
 Tôi hết hồn đứng bật dậy , vứt cây đàn vào góc  gác xép , cùng dán mắt  qua ô cửa sổ 50 phân nhìn  xuống  phần đất sát vách tường nhà 2b !
 
 Mây đang bị đè ngửa bởi thân hình hộ pháp  của thị Vâm. Quần  Mây bị kéo xoạc xuống tận đầu gối.  Mây một tay giữ chặt  phần quần còn lại một tay  cố cạy bàn tay của thị Vâm đang  bóp miệng mình . Cả hai tóc tai rũ rượi . Ðám «tù sĩ quan » ào ào  vây chung quanh Mây , đứa kéo  quần , đứa vén áo . Vâm với giọng Thanh hóa vừa hổn hển thở vừa gào lên .
 
-         Cậy  mồm nó ra. ..Nhét đất vào …Không cho  nó nuốt !
 
 Tôi ngồi  phệt xuống sàn buồng bê tông  lám nhám  ! Cảnh tượng đối vơí tôi hãi hùng quá ! Một bông hoa  mỏng mảnh như cánh ngọc lan  , trinh  nguyên , thẹn thùng  đang khoe  hương sắc chào  nắng mai …mà người đời  bứt ném vào cối đá  hò hét dùng vồ giã đập !.. Lần thứ hai , cảm giác oán hận Ðăng bất thần dâng lên trong tôi . Lần thứ nhất khi ra toà hai năm trước , ngươì phụ nữ tên Trần thị Nhạn bị dính chùm vào với Ðăng để mang bản án 12 năm ! Ngươì đàn bà chân chất  nghèo nàn, bán buôn năm ba ký thuốc nổ cho dân chài lưới mua  từ kho  bộ đội đã bị  mang  tội đại hình “Hoạt động lật đổ …”
 
...Giờ  là Mây! Mặc dù tôi đã nói nhiều lần , chắc chắn  với Ðăng là Mây không thể nào qua mắt được  con đàn ông Vâm và đồng bọn . Mây giờ lăn lộn dưới kia , đang cố nuốt miếng giấy mà Ðăng ném sang nhưng chắc chắn sẽ không nuốt nổi ! Bàn tay chuối mắn  của  Vâm  đã bóp thiếu điều muốn trặc  khớp hàm của Mây. Quần  của Mây đã bị xé rách cả quần trong lẫn quần ngoài, phô ra  vùng  thịt da  tuyết đọng  trắng ngần ngật như đóa ngọc lan , quằn quại trên luống rau hằng ngày tưới nước phân người  bẩn thỉu…
 
- Ngọc mà ông  đem quăng vào với  mảnh sành ! Ðm ... Không giận ông cũng phải giận …
 
- Ðm nó . Con này phải chết !
 
Ðăng oán hận văng tục , mắt long lên sòng sọc . 
 
…Giận đấy ! Rồi lại thương đấy ! Ðăng với tôi  chung vụ án . Cùng là dân bắc di cư , tuổi tác xấp xỉ nhau , ra tòa đều từ chối luật sư . Trong vụ án , Ðăng có nhiều điều khuất tất …nhưng suy cho cùng , cả vụ án của tôi tham gia  đến 80%  là những nhân sự khuất tất , thì trách làm sao được Ðăng !
 
Tôi ngồi bó gối , hỏi Ðăng .
 
- Nội dung những gì ?
 
- Chỉ nhờ báo  cho gia đình ?
- Ở đây  hay Canada ?
- Canada !
- Chết mẹ !..  Mây sẽ bị nâng quan điểm buộc vào với chính trị liên quan nước ngoài ! Mấy năm  giảm án của Mây sẽ mất sạch! Con của Mây còn bé tí …
 
Ðăng bỗng nhiên ôm mặt bật khóc . Ðăng có tật , khóc là nấc rất to, dù cơ thể Ðăng chỉ nhỉnh hơn mét sáu . Tôi đứng  dậy , vơí tay  đóng cánh cửa gỗ , ôm cây đàn bật lên những hợp âm vô nghĩa …
 6.
 Giáng Sinh  sắp về . Không khí  trại tù không một chút thay đổi . Nhà 1b vắng Ðăng  như nặng nề hơn  ba bốn  lần vốn có . Tôi  vẫn ngày ngày đi quanh nhà buồng , cầu nguyện  và mơ ước được nhìn thấy Mây bên  khoảng sân  nhà nữ. Thấy lại được khuôn mặt  thuần hậu của người mẹ trẻ sớm  vướng đời lao lý . Tôi  được biết chồng Mây  mấy hôm rồi  lên thăm  nhưng không được gặp Mây. Ðó chính là ngươì đàn ông  phải bất lực nhìn vợ mình  liều mạng  với  gánh thuốc phiện vượt biên giới mong gia đình  thoát  cảnh nghèo túng cơ cực . ..
 
… cận Giáng Sinh  là ngày tôi thấy được Mây  !
 
Buổi sáng cuối năm  tây lịch , khi tù lao động  khổ sai đã xuất hết . Ba bốn người quản giáo nữ đi vào chỗ nằm của Mây , sau đó là đồ đạc của Mây được đem hết  ra sân.
 
Chừng 1giờ  sau Mây vào cổng khu . Tôi cơ hồ như có ai đấm  một phát vào  giữa mặt !
 
Mây đấy ! Tóc tai rũ rượi . Thân hình tóp teo  như một con tép chết . Môi vều ra .Mắt  chùm hụp thất thần !
 
Mây đi không được , hai tù nữ phải dìu .  Khi ba ngươì xoắn lấy nhau ấy quay lưng lại phía tôi , màu xanh lơ  trên phần đùi sau quần tù của Mây  đã đổi màu thành  đen thẫm ! Hai bàn chân  ,sau hai tuần cùm đã có vẻ cứng lại , lỳ lỳ  cò cò  trên mặt đất như một con hạc đã bị cắt mất một chân..!
 
Ôi ! Cuộc đời hoa gấm !
Ôi ! Ngọc nát vàng tan  !
 *
 Ðón Noel 1985 . Ðăng ra cùm .
 
Ðón Noel 1985 . Tôi mang hình hài tiều tụy của người  nữ  tù thuần hậu xứ Nghệ,  gộp chung vào  với nỗi niềm  cô đơn  lạnh giá đang lớn dần , làm hành trang cho những nẻo đường vô định sắp đến .
 
Phạm Thành
15.12.13
Collegien.